رود دياله از جغرافياى مفصل ايران « اين رود كه در قسمت‌هاى مختلفه به اسامى گاورود مو سيروان‌رود و دياله ناميده مىشود از كوههاى حوالى گردنهء اسدآباد در مغرب كوه الوند سرچشمه مىگيرد ، و از مشرق به مغرب تا سرحد عراق - جارى است و از تنگه‌هاى باريك راهى براى خود حفر كرده از جبال شاهو و كله‌سر مىگذرد و به طرف جنوب غربى منصرف شده بالاخره به دجله مىرسد . شعبات آن در ساحل يمين عبارت است از رود صحنه و اورامان كه چندان بزرگ نيست ولى شعبات يسار آن نسبة مهم و پرآب‌تر است مانند حلوان و گهواره و دارمه . « سرچشمه حلوان در تخت‌گرا ( - طاق كسرى ، اين طاق كسرى غير از طاق كسراى معروف است كه در مدائن است ) در 1900 مترى واقع شده و در موقع فرود آمدن از كوههاى پاطاق ( زاگرس ) در فاصله چند كيلومتر قريب 1200 متر فرود مىآيد و جلگه علىگرده را مشروب كرده از تنگه كوه پيشكان مىگذرد و از جلگهء سرپل و قصرشيرين گذشته وارد دياله مىشود . ناحيه‌اى كه به وسيله رود دياله مشروب مىگردد از قديم الايام آباد و مركز تمدن بوده و اينك آثارى در آن ديده مىشود كه از زمان ساسانيان مىباشد » « 1 » . * * * ياقوت نام هفت رودى را كه از اين رود دياله يا تامرا جدا مىشده بدين شرح آورده است . 1 - جلولا 2 - مه‌رود « 2 » 3 - طابق 4 - برزى 5 - برازالروز 6 - نهروان « 3 » 7 - ذنب يا نهر الخالص .

--> ( 1 ) . مسعود كيهان ، جغرافياى مفصل ايران ، ج 1 ، ص 97 . ( 2 ) . دو رود جلولا و مهرود نام خود را به دو تسو از تسوهاى استان شادقباد كه در مجاورت حد جنوبى همين استان شادفيروز قرار داشته داده‌اند زيرا روستاهاى آن دو تسو را مشروب مىكرده‌اند . وصف آنها در شرح آن استان خواهد آمد . ( 3 ) . نهروان به استان ديگرى كه به استان بازيجان خسرو معروف بوده روان مىشده و سه تسو از تسوهاى آن استان را كه نهروان بالا و ميانه و پايين خوانده مىشده‌اند مشروب مىساخته است . و دربارهء آن‌هم در آن استان سخن خواهد رفت .